info@teknoedu.com
Microsoft 365

Word’de Resim Yazısı, Çapraz Başvuru ve Dipnot: Akademik Belgeyi Otomatikleştirmek

"Tablo 3'te görüldüğü gibi" yazdıktan sonra araya yeni bir tablo eklediğinizde tüm numaralar kayıyorsa bu yazı tam size göre. Word'de resim yazısı, çapraz başvuru, şekil listesi ve dipnotları otomatik yönetmeyi anlattık.

Word'de Resim Yazısı, Çapraz Başvuru ve Dipnot: Akademik Belgeyi Otomatikleştirmek

Bir raporda on beş tablo, yirmi şekil ve metin içinde onlarca “bkz. Şekil 7” ifadesi olduğunu düşünün. Taslağın son hâlinde danışmanınız ya da yöneticiniz “Şu tabloyu da başa ekleyelim” dediğinde ne olur? Elle numaralandırdıysanız tüm tabloların, şekillerin ve metin içindeki atıfların tek tek düzeltilmesi gerekir. Bu hem zaman kaybıdır hem de hataya çok açıktır.

Word bu işi üç araçla otomatikleştirir: resim yazısı, çapraz başvuru ve dipnot/son not. Bu yazıda üçünü birlikte, gerçek bir rapor senaryosu üzerinden ele alıyoruz.

Resim yazısı (Caption) nedir?

Resim yazısı, bir tablo, şekil, grafik ya da denklemin üstüne veya altına eklenen numaralı etikettir: “Tablo 1: Katılımcıların yaş dağılımı” gibi. Elle yazılan etiketten farkı, numaranın bir alan olmasıdır. Belgeye yeni bir tablo eklendiğinde sonraki tüm numaralar kendiliğinden kayar.

Resim yazısı eklemek

  1. Tabloyu ya da resmi seçin.
  2. Başvurular > Resim Yazısı Ekle komutunu tıklayın.
  3. Etiket listesinden “Tablo”, “Şekil” ya da “Denklem”i seçin.
  4. Konum olarak öğenin üstünü ya da altını seçin.
  5. Açıklama metnini numaradan sonra yazın ve Tamam’a tıklayın.

Yaygın akademik kural şöyledir: tablo başlıkları tablonun üstüne, şekil başlıkları şeklin altına yazılır. Kurumunuzun ya da derginin yazım kılavuzu farklıysa ona uyun.

Yeni etiket türü oluşturmak

“Grafik”, “Harita”, “Ek” gibi farklı türler gerekiyorsa aynı penceredeki Yeni Etiket düğmesiyle kendi etiketinizi tanımlayabilirsiniz. Her etiket türü kendi içinde ayrı numaralanır.

Bölüm numarasını dahil etmek

Uzun belgelerde “Tablo 3.2” (üçüncü bölümün ikinci tablosu) biçimi tercih edilebilir. Bunun için Numaralandırma düğmesine tıklayın ve Bölüm numarasını dahil et seçeneğini işaretleyin. Bu özelliğin çalışması için bölüm başlıklarınızın Başlık 1 stilinde olması ve çok düzeyli liste ile numaralandırılmış olması gerekir.

İpucu: Tüm resimlere otomatik resim yazısı eklemek isterseniz Resim Yazısı penceresindeki Otomatik Resim Yazısı düğmesini kullanabilirsiniz. Belirli bir nesne türünü eklediğiniz anda etiket gelir.

Çapraz başvuru: Metin içinde canlı atıf

“Tablo 4’te görüldüğü gibi…” cümlesindeki “Tablo 4” ifadesini elle yazmak yerine çapraz başvuru kullanın. Bu sayede tablo numarası değiştiğinde metindeki atıf da değişir.

  1. İmleci atıfın geleceği yere getirin.
  2. Başvurular > Çapraz Başvuru komutunu açın.
  3. Başvuru türü olarak “Tablo”yu seçin.
  4. Başvuru eklenecek yer olarak “Yalnızca etiket ve numara”yı seçin.
  5. Listeden ilgili tabloyu seçip Ekle‘ye tıklayın.

Başvuru eklenecek yer listesindeki seçenekler farklı ihtiyaçlara karşılık gelir:

Seçenek Sonuç örneği
Tüm resim yazısı Tablo 4: Bölgelere göre satış
Yalnızca etiket ve numara Tablo 4
Yalnızca resim yazısı metni Bölgelere göre satış
Sayfa numarası 12
Yukarıda/aşağıda yukarıda

Çapraz başvuruyu yalnızca resim yazılarına değil; başlıklara (“bkz. 2.3 Veri Toplama”), numaralı öğelere, yer işaretlerine ve dipnotlara da ekleyebilirsiniz. Köprü olarak ekle seçeneği işaretliyse dijital belgede Ctrl+tık ile hedefe gidilir.

Çapraz başvuruları güncellemek

Çapraz başvurular da alandır ve anlık güncellenmez. Belge üzerinde büyük değişiklik yaptıktan sonra Ctrl+A ile tüm belgeyi seçip F9 tuşuna basın. Yazdırma öncesinde alanların otomatik güncellenmesi için Dosya > Seçenekler > Görüntü altındaki Yazdırmadan önce alanları güncelleştir seçeneğini işaretleyebilirsiniz.

Şekil ve tablo listesi

İçindekiler gibi, belgedeki tüm tabloların ya da şekillerin sayfa numaralı listesini otomatik oluşturabilirsiniz:

  1. İmleci listenin yer alacağı sayfaya (genellikle içindekilerin hemen arkası) getirin.
  2. Başvurular > Şekil Tablosu Ekle komutunu seçin.
  3. Resim yazısı etiketi olarak “Tablo” ya da “Şekil”i seçin.
  4. Tamam’a tıklayın.

Tablolar ve şekiller için ayrı ayrı liste oluşturmanız gerekir. Güncellemek için listeye tıklayıp F9‘a basmanız yeterlidir.

Dipnot ve son not

Dipnot, sayfanın altında; son not ise belgenin ya da bölümün sonunda yer alan açıklamadır. Numaralandırma her ikisinde de otomatiktir.

  • Dipnot eklemek: İmleci ilgili sözcüğün sonuna getirip Başvurular > Dipnot Ekle (Ctrl+Alt+F).
  • Son not eklemek: Başvurular > Son Not Ekle (Ctrl+Alt+D).

Dipnot penceresinin ayarlarına Başvurular sekmesindeki Dipnotlar grubunun sağ alt köşesindeki küçük oktan ulaşabilirsiniz. Burada:

  • Numara biçimini (1, 2, 3 ya da i, ii, iii ya da *, †) seçebilirsiniz.
  • Numaralandırmanın her sayfada ya da her bölümde yeniden başlamasını sağlayabilirsiniz.
  • Dipnotları son nota (ya da tersine) dönüştürebilirsiniz.

Dipnot stilleri

Dipnot metninin yazı tipi ve boyutu Dipnot Metni stili ile, metin içindeki numaranın görünümü ise Dipnot Başvurusu stili ile belirlenir. Kurum kılavuzunuz dipnotların 10 punto olmasını istiyorsa her dipnotu tek tek değiştirmek yerine bu stili güncelleyin.

Uyarı: Dipnot numarasını silmek dipnotun kendisini de siler. Dipnot metninin bulunduğu alanı elle temizlemek ise numarayı bırakır; bu yüzden dipnotu kaldırmak için her zaman metindeki numarayı silin.

Uygulamalı akış: Raporu sona hazırlamak

Teslimden önce şu sırayı izlemek çoğu sorunu önler:

  1. Tüm başlıklara stil uygulandığını gezinti bölmesinden kontrol edin.
  2. Her tabloya ve şekle resim yazısı eklendiğinden emin olun.
  3. Metindeki elle yazılmış “Tablo X” ifadelerini Ctrl+H ile bulup çapraz başvuruya dönüştürün.
  4. Ctrl+A ve F9 ile tüm alanları güncelleyin.
  5. İçindekiler, tablo listesi ve şekil listesinin son hâlini kontrol edin.
  6. Belgeyi PDF olarak kaydedin. Seçenekler bölümünde başlıklardan yer işareti oluşturulmasını seçerseniz PDF okuyucuda gezinti kolaylaşır.

Yer işaretleriyle serbest atıf

Bazen atıf yapmak istediğiniz şey bir tablo ya da başlık değil, metnin ortasındaki bir paragraf ya da tanımdır. Bu durumda önce hedef metni seçip Ekle > Yer İşareti komutuyla ona bir ad verin (ör. TanimOrneklem; boşluk kullanılamaz). Ardından Çapraz Başvuru penceresinde başvuru türü olarak Yer İşareti‘ni seçin ve “Sayfa numarası” seçeneğiyle “bkz. s. 14” gibi bir atıf oluşturun. Yer işaretli metin başka sayfaya kaysa bile F9 sonrası sayfa numarası doğru olur.

Bu yöntem özellikle sözlükçe, ek ve uzun yönetmelik metinlerinde “ayrıntılar için bkz. s. X” türündeki ifadeleri güvenilir hâle getirir.

Sık karşılaşılan sorunlar

Alanlar gri arka planla ya da { REF _Ref... } gibi kodlarla görünüyor. Alan kodları açık kalmıştır. Alt+F9 ile alan kodları ile sonuçlar arasında geçiş yapabilirsiniz.

“Hata! Başvuru kaynağı bulunamadı” yazısı. Çapraz başvurunun işaret ettiği resim yazısı silinmiştir. Atıfı silip yeniden ekleyin.

Numara “Tablo 0.1” gibi görünüyor. Bölüm numarası dahil edilmiş ama Başlık 1’ler çok düzeyli listeye bağlanmamış. Ya numaralandırmayı kurun ya da bölüm numarasını dahil etme seçeneğini kapatın.

Numaralar sıralı değil. Alanlar güncellenmemiş olabilir. Ctrl+A, F9 yapın.

Sonuç

Resim yazısı, çapraz başvuru ve dipnot birlikte kullanıldığında uzun bir belgenin en sinir bozucu kısmı, yani numaraların tutarlılığı tamamen Word’e devredilir. Taslak ne kadar değişirse değişsin, F9 tuşuna bastığınızda tüm atıflar doğru numaraya döner. Akademik çalışmalarda, kurumsal raporlarda ve teknik dokümanlarda bu alışkanlığı edinmek, son dakika düzeltmelerinin stresini büyük ölçüde ortadan kaldırır.