info@teknoedu.com
Yazılım

JavaScript ile DOM Manipülasyonu: Öğe Seçme, Olaylar ve Yapılacaklar Listesi Uygulaması

DOM nedir, querySelector ile öğe nasıl seçilir, addEventListener ile olaylar nasıl yakalanır? Adım adım, tarayıcıda çalışan ve verisini localStorage'da saklayan bir yapılacaklar listesi uygulaması geliştiriyoruz.

JavaScript ile DOM Manipülasyonu: Öğe Seçme, Olaylar ve Yapılacaklar Listesi Uygulaması

JavaScript’in temel sözdizimini öğrendikten sonra herkesin sorduğu soru şudur: “Peki bunu sayfadaki bir butona nasıl bağlarım?” Cevap DOM’da gizli. Bu yazıda DOM’un ne olduğunu, öğelerin nasıl seçilip değiştirildiğini ve kullanıcı etkileşimlerinin nasıl yakalandığını anlatıyor; sonunda tamamen çalışan küçük bir yapılacaklar listesi uygulaması kuruyoruz.

DOM nedir?

Tarayıcı bir HTML belgesini yüklediğinde onu bellekte bir ağaç yapısına dönüştürür. Bu yapıya Document Object Model (DOM) denir. Ağaçtaki her etiket bir düğümdür (node) ve JavaScript bu düğümleri okuyabilir, değiştirebilir, silebilir ya da yenilerini ekleyebilir.

Önemli bir ayrım: HTML dosyası ile DOM aynı şey değildir. JavaScript ile DOM’u değiştirdiğinizde ekrandaki sayfa güncellenir, ama sunucudaki HTML dosyası değişmez. Sayfayı yenilediğinizde yapılan değişiklikler kaybolur (veriyi ayrıca saklamadıysanız).

Betiği doğru yere eklemek

DOM’a erişmeden önce öğelerin oluşmuş olması gerekir. En güvenli yöntem defer özniteliğidir:

<head>
  <script src="app.js" defer></script>
</head>

defer, betiğin HTML ayrıştırması bittikten sonra ve sırasıyla çalışmasını garanti eder. Betiği <body>‘nin en sonuna koymak da işe yarar; ama defer daha düzenli bir çözümdür.

Öğe seçmek: querySelector ailesi

Modern kodda iki metot çoğu ihtiyacı karşılar:

const baslik = document.querySelector("h1");              // ilk eşleşen
const kaydetBtn = document.querySelector("#kaydet");      // id ile
const kartlar = document.querySelectorAll(".kart");       // tümü (NodeList)

kartlar.forEach((kart) => console.log(kart.textContent));

Bu metotlar CSS seçicilerini kabul eder; yani "nav a.aktif" veya "input[type=email]" gibi her CSS seçicisini kullanabilirsiniz. Eşleşme yoksa querySelector null döndürür; bu yüzden “Cannot read properties of null” hatası genellikle yanlış seçiciden ya da betiğin erken çalışmasından kaynaklanır.

Öğeleri değiştirmek

const mesaj = document.querySelector("#mesaj");

mesaj.textContent = "Kaydınız alındı.";   // düz metin
mesaj.classList.add("basarili");          // sınıf ekle
mesaj.classList.toggle("gizli");          // varsa kaldır, yoksa ekle
mesaj.setAttribute("role", "status");     // öznitelik
mesaj.style.fontWeight = "bold";          // satır içi stil (az kullanın)

Güvenlik notu: Kullanıcıdan gelen bir metni sayfaya yazarken innerHTML yerine textContent kullanın. innerHTML metni HTML olarak yorumlar; kötü niyetli bir girdi sayfanıza betik enjekte edebilir (XSS). Görünümü değiştirmek için ise style yerine CSS sınıflarını tercih etmek bakımı kolaylaştırır.

Yeni öğe oluşturmak ve silmek

const liste = document.querySelector("#liste");

const li = document.createElement("li");
li.textContent = "Yeni madde";
liste.append(li);       // sona ekle
liste.prepend(li);      // başa taşı

li.remove();            // sil

Olaylar: addEventListener

Kullanıcının tıklaması, yazması, formu göndermesi birer olaydır. Olaylara tepki vermek için addEventListener kullanılır:

const btn = document.querySelector("#sayac-btn");
let sayac = 0;

btn.addEventListener("click", () => {
  sayac++;
  btn.textContent = `Tıklama: ${sayac}`;
});

Sık kullanılan olaylar:

Olay Ne zaman tetiklenir?
click Öğeye tıklandığında
input Metin kutusundaki değer her değiştiğinde
change Seçim kutusu veya onay kutusu değiştiğinde
submit Form gönderildiğinde
keydown Bir tuşa basıldığında
DOMContentLoaded HTML ayrıştırması tamamlandığında

Form gönderiminde tarayıcı varsayılan olarak sayfayı yeniler. JavaScript ile işlemek istiyorsanız bunu event.preventDefault() ile engellemelisiniz.

Olay delegasyonu

Listeye dinamik olarak eklenen her maddeye ayrı dinleyici bağlamak yerine, dinleyiciyi üst öğeye bir kez bağlayıp olayın nereden geldiğine bakabilirsiniz. Olaylar DOM ağacında yukarı doğru “kabarcıklandığı” (bubbling) için bu yöntem çalışır:

document.querySelector("#liste").addEventListener("click", (e) => {
  if (e.target.matches("button.sil")) {
    e.target.closest("li").remove();
  }
});

Bu yaklaşım hem performanslıdır hem de sonradan eklenen öğeler için ekstra kod gerektirmez.

Uygulama: Yapılacaklar listesi

Şimdi her şeyi birleştirelim. Önce HTML:

<!DOCTYPE html>
<html lang="tr">
<head>
  <meta charset="UTF-8">
  <title>Yapılacaklar</title>
  <style>
    .tamam span { text-decoration: line-through; color: #888; }
    li { display: flex; gap: .5rem; align-items: center; }
  </style>
  <script src="app.js" defer></script>
</head>
<body>
  <h1>Yapılacaklar</h1>
  <form id="form">
    <label for="gorev">Yeni görev</label>
    <input id="gorev" required maxlength="100">
    <button type="submit">Ekle</button>
  </form>
  <ul id="liste"></ul>
  <p id="ozet" aria-live="polite"></p>
</body>
</html>

Ardından app.js:

const form = document.querySelector("#form");
const girdi = document.querySelector("#gorev");
const liste = document.querySelector("#liste");
const ozet = document.querySelector("#ozet");

let gorevler = JSON.parse(localStorage.getItem("gorevler") ?? "[]");

function kaydet() {
  localStorage.setItem("gorevler", JSON.stringify(gorevler));
}

function ciz() {
  liste.replaceChildren();
  for (const g of gorevler) {
    const li = document.createElement("li");
    li.dataset.id = g.id;
    li.classList.toggle("tamam", g.tamam);

    const kutu = document.createElement("input");
    kutu.type = "checkbox";
    kutu.checked = g.tamam;
    kutu.className = "isaretle";

    const metin = document.createElement("span");
    metin.textContent = g.metin;

    const sil = document.createElement("button");
    sil.textContent = "Sil";
    sil.className = "sil";

    li.append(kutu, metin, sil);
    liste.append(li);
  }
  const kalan = gorevler.filter((g) => !g.tamam).length;
  ozet.textContent = `${gorevler.length} görev, ${kalan} tanesi bekliyor.`;
}

form.addEventListener("submit", (e) => {
  e.preventDefault();
  const metin = girdi.value.trim();
  if (!metin) return;
  gorevler.push({ id: Date.now(), metin, tamam: false });
  girdi.value = "";
  kaydet();
  ciz();
});

liste.addEventListener("click", (e) => {
  const li = e.target.closest("li");
  if (!li) return;
  const id = Number(li.dataset.id);

  if (e.target.matches(".sil")) {
    gorevler = gorevler.filter((g) => g.id !== id);
  } else if (e.target.matches(".isaretle")) {
    const g = gorevler.find((g) => g.id === id);
    g.tamam = e.target.checked;
  } else {
    return;
  }
  kaydet();
  ciz();
});

ciz();

Bu kodda dikkat edilmesi gereken birkaç tasarım kararı var:

  • Tek doğruluk kaynağı: Görevler gorevler dizisinde tutulur; ekran her değişiklikten sonra bu diziden yeniden çizilir. DOM’u “veritabanı” gibi kullanmak yerine veriyi ayrı tutmak hataları azaltır.
  • textContent kullanımı: Kullanıcı <script> yazsa bile düz metin olarak görünür.
  • data-id öznitelikleri: dataset.id ile her satırın hangi göreve ait olduğu bilinir.
  • aria-live: Özet metnindeki değişiklikler ekran okuyucu kullanıcılarına da duyurulur.
  • localStorage: Veriler tarayıcıda saklandığından sayfa yenilense de kaybolmaz. Ancak yalnızca metin sakladığı için JSON.stringify ve JSON.parse kullanılır.

Sık yapılan hatalar

  • Betiği defer olmadan <head> içine koyup null hatası almak.
  • querySelectorAll sonucunu tek öğe sanmak; sonuç bir listedir.
  • Form submit olayında preventDefault() unutup sayfanın yenilenmesine şaşırmak.
  • Her render’da aynı öğeye yeniden dinleyici ekleyip olayın birden çok kez tetiklenmesine yol açmak. Delegasyon bu sorunu çözer.
  • localStorage‘a hassas bilgi (parola, token) yazmak. Bu alan aynı sitede çalışan her betik tarafından okunabilir.

Sonuç

DOM, JavaScript ile kullanıcı arasındaki köprüdür. Öğe seçmek, değiştirmek, oluşturmak ve olayları dinlemek; bu dört beceriyle etkileşimli sayfaların büyük çoğunluğunu yapabilirsiniz. Yapılacaklar uygulamasını geliştirmek için düzenleme özelliği, “tamamlananları temizle” butonu veya filtreleme sekmeleri eklemeyi deneyin. React veya Vue gibi kütüphanelere geçtiğinizde de burada uyguladığınız “veriden ekranı çiz” fikrinin aslında bu araçların temelini oluşturduğunu göreceksiniz.