IIS Web Sunucusu Rehberi: Site, Uygulama Havuzu, Bağlamalar, HTTPS ve Temel Güvenlik
Kurum içi bir uygulamayı ya da intranet sitesini Windows Server üzerinde yayınlamanız mı gerekiyor? IIS'te site ve uygulama havuzu mantığını, ana bilgisayar adı bağlamalarını, HTTPS yapılandırmasını ve temel sertleştirme adımlarını anlattık.

Internet Information Services (IIS), Windows Server ile birlikte gelen web sunucusudur. ASP.NET uygulamaları, kurum içi portallar, raporlama araçları ve bazı ticari yazılımların web arayüzleri genellikle IIS üzerinde çalışır. Linux dünyasında Nginx ve Apache ne ise, Windows dünyasında da IIS odur.
Bu yazıda IIS’i kurmaktan, aynı sunucuda birden fazla siteyi doğru yalıtımla barındırmaya ve HTTPS ile güvenli hale getirmeye kadar temel adımları ele alıyoruz.
Kurulum
Install-WindowsFeature Web-Server -IncludeManagementTools
Bu komut temel web sunucusunu ve IIS Yöneticisi konsolunu kurar. Uygulamanızın ihtiyacına göre ek bileşenler eklemeniz gerekir. Örneğin ASP.NET 4.x uygulamaları için:
Install-WindowsFeature Web-Asp-Net45
ASP.NET Core uygulamaları ise IIS bileşeni olarak değil, Microsoft’un yayımladığı .NET Hosting Bundle paketiyle desteklenir. Bu paket, uygulamanın IIS arkasında çalışmasını sağlayan ASP.NET Core Modülü’nü kurar.
İlke: Yalnızca ihtiyacınız olan rol hizmetlerini kurun. Her ek bileşen, saldırı yüzeyini genişletir.
Kurulumdan sonra http://localhost adresinde varsayılan IIS sayfasını görmelisiniz.
Temel kavramlar
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Site | Bir veya daha fazla bağlamaya (binding) sahip web sitesi |
| Uygulama | Site altında kendi yapılandırmasıyla çalışan alt yol (/portal gibi) |
| Sanal dizin | Fiziksel olarak başka bir klasörü gösteren URL yolu |
| Uygulama havuzu | Sitelerin ve uygulamaların çalıştığı işçi süreç (w3wp.exe) grubu |
| Bağlama (binding) | Protokol + IP + bağlantı noktası + ana bilgisayar adı kombinasyonu |
Uygulama havuzları: Yalıtımın temeli
Her uygulama havuzu ayrı bir w3wp.exe sürecinde çalışır. Bu, bir uygulamanın çökmesinin veya bellek sızdırmasının diğerlerini etkilememesi demektir. Temel kural: her siteye kendi uygulama havuzunu verin.
Uygulama havuzları varsayılan olarak ApplicationPoolIdentity adlı sanal bir hesapla çalışır. Bu hesap, IIS AppPool\HavuzAdi biçiminde dosya izinlerinde kullanılabilir. Böylece her site yalnızca kendi klasörüne erişebilecek şekilde yalıtılır:
icacls "D:\Siteler\portal" /grant "IIS AppPool\PortalHavuzu:(OI)(CI)RX"
Uygulamanın yazması gereken bir klasör (yükleme veya günlük klasörü gibi) varsa yalnızca o klasöre Değiştirme izni verin, sitenin tamamına değil.
Geri dönüşüm (recycling)
Uygulama havuzları varsayılan olarak belirli aralıklarla yeniden başlatılır. Bu, bellek sızıntılarını sınırlar ama mesai saatinde yapılırsa kullanıcı oturumlarında kesintiye yol açabilir. Havuzun Geri Dönüşüm ayarlarından zaman aralığı yerine sabit bir saat (örneğin gece 03:00) belirlemek yaygın bir tercihtir.
Site oluşturma
IIS Yöneticisi’nde Siteler > Web Sitesi Ekle ile site adı, fiziksel yol ve bağlama bilgileri girilir. PowerShell ile WebAdministration modülü kullanılabilir:
Import-Module WebAdministration
New-WebAppPool -Name "PortalHavuzu"
New-Website -Name "Portal" -PhysicalPath "D:\Siteler\portal" `
-HostHeader "portal.okul.local" -Port 80 -ApplicationPool "PortalHavuzu"
Daha yeni IISAdministration modülü de aynı işleri yapabilir (New-IISSite, Get-IISSite gibi cmdlet’lerle). Ekibinizde hangisi standart olacaksa onu seçin.
Bağlamalar ve ana bilgisayar adları
Aynı sunucuda aynı IP ve bağlantı noktasında birden fazla site barındırmanın yolu ana bilgisayar adı (host header) kullanmaktır:
| Site | Bağlama |
|---|---|
| Portal | http://portal.okul.local:80 |
| Raporlar | http://raporlar.okul.local:80 |
| Destek | http://destek.okul.local:80 |
Bu adların DNS’te sunucunun IP adresini göstermesi gerekir (A kaydı veya CNAME). IIS, gelen isteğin Host başlığına bakarak hangi siteye yönlendireceğine karar verir.
HTTPS yapılandırması
Günümüzde kurum içi siteler için bile HTTPS varsayılan olmalıdır: tarayıcılar HTTP sitelerinde uyarı gösterir ve oturum bilgileri ağda düz metin olarak dolaşmamalıdır.
Adımlar:
- Sertifika edinin. Kurum içi siteler için kurumsal sertifika yetkiliniz (AD CS) idealdir. İnternete açık siteler için ticari bir sertifika ya da ACME uyumlu bir sertifika aracı kullanılabilir.
- Sertifikayı sunucuya yükleyin. IIS Yöneticisi’nde sunucu düğümünde Sunucu Sertifikaları bölümünden içe aktarabilir ya da etki alanı sertifikası isteyebilirsiniz.
- HTTPS bağlaması ekleyin. Sitenin Bağlamalar penceresinde
https, bağlantı noktası 443, ana bilgisayar adı ve sertifikayı seçin. Aynı IP’de birden fazla HTTPS sitesi barındırıyorsanız Sunucu Adı Göstergesi Gerektir (SNI) kutusunu işaretleyin.
New-WebBinding -Name "Portal" -Protocol https -Port 443 `
-HostHeader "portal.okul.local" -SslFlags 1
Sertifikanın bağlamaya atanması için IIS Yöneticisi’ni kullanmak çoğu durumda en az hata üreten yöntemdir.
HTTP’den HTTPS’e yönlendirme
Kullanıcılar adresi http:// ile yazdığında otomatik olarak HTTPS’e yönlendirilmeleri gerekir. Bunun için Microsoft’un ayrıca indirilen URL Rewrite modülü yaygın olarak kullanılır. web.config içinde basit bir kural yeterlidir:
<system.webServer>
<rewrite>
<rules>
<rule name="HTTPS'e yonlendir" stopProcessing="true">
<match url="(.*)" />
<conditions>
<add input="{HTTPS}" pattern="off" />
</conditions>
<action type="Redirect" url="https://{HTTP_HOST}/{R:1}" redirectType="Permanent" />
</rule>
</rules>
</rewrite>
</system.webServer>
Temel sertleştirme adımları
- Varsayılan siteyi durdurun veya kaldırın. Kullanılmayan “Default Web Site”, tarayıcıda IIS sürümünü ele veren bir sayfa sunar.
- Dizin taramayı kapalı tutun. Directory Browsing yalnızca gerçekten gerektiğinde açılmalıdır.
- Ayrıntılı hata sayfalarını uzaktan gösterme. Varsayılan ayar, ayrıntılı hataları yalnızca yerel isteklerde gösterir; bunu değiştirmeyin.
- İstek filtrelemeyi kullanın. İstek Filtreleme özelliğiyle belirli uzantıları, çok uzun URL’leri veya belirli HTTP fiillerini engelleyebilirsiniz.
- Eski TLS sürümlerini devre dışı bırakın. TLS ayarları IIS’te değil, Windows’un SCHANNEL yapılandırmasında yapılır. Uygulamalarınızla uyumluluğu test ederek TLS 1.0 ve 1.1’i kapatın.
- Web içeriğini sistem diskinden ayırın. Siteleri
C:\inetpubyerine ayrı bir veri diskinde tutmak, yedeklemeyi ve izinleri kolaylaştırır.
Günlükler ve sorun giderme
IIS erişim günlükleri varsayılan olarak %SystemDrive%\inetpub\logs\LogFiles altında, site kimliğine göre ayrılmış klasörlerde tutulur. Her satırda istek zamanı, istemci IP’si, URL, durum kodu ve yanıt süresi bulunur.
Sık karşılaşılan durum kodları:
| Kod | Anlamı | İlk bakılacak yer |
|---|---|---|
| 401 | Kimlik doğrulama başarısız | Sitenin Kimlik Doğrulama ayarları |
| 403 | Erişim reddedildi | Dosya izinleri, IP kısıtlamaları |
| 404 | Bulunamadı | Fiziksel yol, varsayılan belge |
| 500 | Sunucu hatası | Uygulama günlükleri, Olay Görüntüleyicisi |
| 503 | Hizmet kullanılamıyor | Uygulama havuzu durmuş olabilir |
503 hatası genellikle uygulama havuzunun art arda çöküp Hızlı Başarısızlık Koruması nedeniyle durdurulduğunu gösterir. Olay Görüntüleyicisi’ndeki Sistem ve Uygulama günlükleri nedeni gösterecektir. Ayrıntılı analiz için Başarısız İstek İzleme (Failed Request Tracing) özelliği, belirli bir durum kodunu üreten isteklerin adım adım işlenişini kaydeder.
Sonuç
IIS, doğru yapılandırıldığında güvenilir ve yönetimi kolay bir web sunucusudur. Her siteye ayrı uygulama havuzu vermek, izinleri havuz kimliklerine göre daraltmak, ana bilgisayar adlarıyla düzenli bağlamalar kurmak ve HTTPS’i varsayılan hale getirmek sağlam bir temel oluşturur. Kullanılmayan bileşenleri kaldırıp eski protokolleri kapatarak da saldırı yüzeyini küçültmüş olursunuz.


