Excel’de Modern Formüller: XLOOKUP, Dinamik Diziler, FILTER, UNIQUE ve LET Rehberi
DÜŞEYARA'nın yerini XLOOKUP aldı, tek hücreye yazılan formüller artık tüm tabloyu dolduruyor. Microsoft 365 Excel'in modern formüllerini Türkçe ve İngilizce adlarıyla, gerçek iş örnekleri üzerinden anlattık.

Excel’i yıllardır kullanıyor olabilirsiniz, ama Microsoft 365 ile gelen dinamik dizi motoru formül yazma biçimini kökten değiştirdi. Artık tek bir hücreye yazdığınız formül sonuçları komşu hücrelere “taşırarak” (spill) bütün bir listeyi üretebiliyor. Bu yazıda en çok işinize yarayacak modern fonksiyonları örneklerle ele alıyoruz.
Türkçe Excel kullanıyorsanız fonksiyon adları Türkçedir ve bağımsız değişkenler noktalı virgülle (
;) ayrılır. Aşağıda her fonksiyonun Türkçe ve İngilizce adını birlikte veriyorum.
Örnek veri
Aşağıdaki gibi bir satış tablomuz olsun ve Ctrl+T ile tablo olarak biçimlendirip adını Satislar koyalım:
| Tarih | Bölge | Temsilci | Ürün | Adet | Tutar |
|---|---|---|---|---|---|
| 03.01.2026 | Marmara | Ayşe | Dizüstü | 4 | 128.000 |
| 05.01.2026 | Ege | Mehmet | Monitör | 10 | 65.000 |
| 07.01.2026 | Marmara | Can | Dizüstü | 2 | 64.000 |
| … | … | … | … | … | … |
Tablo kullanmak, formüllerde Satislar[Tutar] gibi okunaklı yapılandırılmış başvurular yazmanızı sağlar ve tabloya satır eklendiğinde formüller otomatik genişler.
XLOOKUP (ÇAPRAZARA)
DÜŞEYARA’nın (VLOOKUP) bilinen sorunlarını çözer: sola doğru arama yapamama, sütun numarasına bağımlılık ve varsayılan yaklaşık eşleşme.
=ÇAPRAZARA(H2; Urunler[Kod]; Urunler[Fiyat]; "Bulunamadı")
=XLOOKUP(H2, Urunler[Kod], Urunler[Fiyat], "Not found")
- Varsayılan olarak tam eşleşme yapar.
- Dönüş sütunu arama sütununun solunda da olabilir.
- Dördüncü bağımsız değişken, değer bulunamazsa gösterilecek metindir; ayrıca EĞERHATA’ya gerek kalmaz.
- Dönüş aralığı olarak birden fazla sütun verirseniz tüm sütunları birlikte getirir.
Son eşleşmeyi bulmak: Bir müşterinin en son siparişini bulmak için arama modunu -1 yapın (sondan başa arama):
=ÇAPRAZARA("Ayşe"; Satislar[Temsilci]; Satislar[Tarih]; ; 0; -1)
FILTER (FİLTRE)
Belirli koşula uyan tüm satırları getirir; sonuç kendiliğinden aşağıya taşar.
=FİLTRE(Satislar; Satislar[Bölge]="Marmara"; "Kayıt yok")
Birden fazla koşul için çarpma (VE) ve toplama (VEYA) kullanılır:
=FİLTRE(Satislar; (Satislar[Bölge]="Marmara")*(Satislar[Tutar]>50000))
=FİLTRE(Satislar; (Satislar[Ürün]="Dizüstü")+(Satislar[Ürün]="Tablet"))
UNIQUE (BENZERSİZ) ve SORT (SIRALA)
Bir sütundaki benzersiz değerleri alfabetik listelemek:
=SIRALA(BENZERSİZ(Satislar[Temsilci]))
=SORT(UNIQUE(Satislar[Temsilci]))
Bu formülü açılır liste (Veri Doğrulama) kaynağı olarak kullanmak için hücre başvurusunun sonuna # ekleyin: =$J$2#. Böylece listeye yeni temsilci eklendikçe açılır liste kendiliğinden güncellenir.
SORTBY (SIRALAÖLÇÜT)
Bir aralığı başka bir aralığa göre sıralar. Örneğin temsilcileri toplam satışa göre büyükten küçüğe:
=SIRALAÖLÇÜT(J2#; K2#; -1)
Dinamik özet tablo: Formülle rapor
Özet tablo (PivotTable) kullanmadan, kendiliğinden güncellenen bir rapor oluşturalım:
J2hücresine:=SIRALA(BENZERSİZ(Satislar[Temsilci]))K2hücresine:=ETOPLA(Satislar[Tutar]; Satislar[Temsilci]; J2#)
J2# başvurusu sayesinde K sütunundaki formül de temsilci sayısı kadar satıra taşar. Yeni bir temsilci eklendiğinde rapor kendini günceller.
Microsoft 365’te bunun daha da kısa bir yolu var: GROUPBY ve PIVOTBY fonksiyonları (Türkçe sürümde adları farklı olabilir; formül yazarken otomatik tamamlama listesinden kontrol edin), gruplayıp toplamayı tek formülde yapar:
=GROUPBY(Satislar[Temsilci], Satislar[Tutar], SUM)
LET: Formüllere değişken eklemek
Uzun formüllerde aynı hesaplamayı tekrar tekrar yazmak hem okunabilirliği hem performansı düşürür. LET ile ara sonuçlara isim verirsiniz:
=LET(
marmara; FİLTRE(Satislar[Tutar]; Satislar[Bölge]="Marmara");
toplam; TOPLA(marmara);
ortalama; ORTALAMA(marmara);
"Toplam: " & METNEÇEVİR(toplam; "#.##0") & " | Ortalama: " & METNEÇEVİR(ortalama; "#.##0")
)
Formül çubuğunda Alt+Enter ile satır atlayarak formülleri okunur hale getirebilirsiniz.
LAMBDA: Kendi fonksiyonunuzu yazın
Sık kullandığınız bir hesaplamayı Ad Yöneticisi‘nde LAMBDA ile tanımlayarak kendi fonksiyonunuza dönüştürebilirsiniz. Örneğin KDV dahil fiyat:
- Ad:
KDVDAHIL - Başvuru:
=LAMBDA(tutar; oran; tutar*(1+oran))
Artık herhangi bir hücrede =KDVDAHIL(B2; 20%) yazabilirsiniz.
Diğer kullanışlı yeni fonksiyonlar
| Türkçe | İngilizce | Ne yapar? |
|---|---|---|
| SIRALI | SEQUENCE | Sayı dizisi üretir (=SIRALI(12) → 1-12) |
| METİNBÖL | TEXTSPLIT | Metni ayraçla sütun/satırlara böler |
| METİNÖNCESİ / METİNSONRASI | TEXTBEFORE / TEXTAFTER | Belirli bir karakterden önceki/sonraki metni alır |
| DÜŞEYYIĞ / YATAYYIĞ | VSTACK / HSTACK | Aralıkları alt alta / yan yana birleştirir |
| AL / BIRAK | TAKE / DROP | Bir dizinin ilk/son n satırını alır ya da atar |
| SÜTUNSEÇ | CHOOSECOLS | Belirli sütunları seçer |
Örnek: Farklı sayfalardaki 12 aylık tabloları tek listede birleştirmek için:
=DÜŞEYYIĞ(Ocak!A2:F100; Şubat!A2:F100; Mart!A2:F100)
Sık karşılaşılan hatalar
- #TAŞMA! (#SPILL!): Formülün sonucu taşacağı hücrelerde başka veri var. Hücreleri boşaltın.
- Tablo içinde taşma: Dinamik dizi formülleri Excel tablolarının içinde taşamaz; sonucu tablo dışındaki bir alana yazın.
- Eski sürüm uyumluluğu: Dosyayı Excel 2016 gibi eski sürümleri kullanan biriyle paylaşırsanız bu fonksiyonlar çalışmaz.
Sonuç
XLOOKUP, FİLTRE, BENZERSİZ ve LET’i öğrendiğinizde, eskiden yardımcı sütunlar, karmaşık iç içe EĞER’ler ve elle güncellenen raporlarla yaptığınız işlerin çoğunu tek formülle çözebilirsiniz. İlk adım olarak mevcut bir DÜŞEYARA’nızı ÇAPRAZARA’ya çevirin ve bir raporunuzu BENZERSİZ + ETOPLA ile dinamik hale getirin.


