info@teknoedu.com
Microsoft 365

Excel’de Modern Formüller: XLOOKUP, Dinamik Diziler, FILTER, UNIQUE ve LET Rehberi

DÜŞEYARA'nın yerini XLOOKUP aldı, tek hücreye yazılan formüller artık tüm tabloyu dolduruyor. Microsoft 365 Excel'in modern formüllerini Türkçe ve İngilizce adlarıyla, gerçek iş örnekleri üzerinden anlattık.

Excel'de Modern Formüller: XLOOKUP, Dinamik Diziler, FILTER, UNIQUE ve LET Rehberi

Excel’i yıllardır kullanıyor olabilirsiniz, ama Microsoft 365 ile gelen dinamik dizi motoru formül yazma biçimini kökten değiştirdi. Artık tek bir hücreye yazdığınız formül sonuçları komşu hücrelere “taşırarak” (spill) bütün bir listeyi üretebiliyor. Bu yazıda en çok işinize yarayacak modern fonksiyonları örneklerle ele alıyoruz.

Türkçe Excel kullanıyorsanız fonksiyon adları Türkçedir ve bağımsız değişkenler noktalı virgülle (;) ayrılır. Aşağıda her fonksiyonun Türkçe ve İngilizce adını birlikte veriyorum.

Örnek veri

Aşağıdaki gibi bir satış tablomuz olsun ve Ctrl+T ile tablo olarak biçimlendirip adını Satislar koyalım:

Tarih Bölge Temsilci Ürün Adet Tutar
03.01.2026 Marmara Ayşe Dizüstü 4 128.000
05.01.2026 Ege Mehmet Monitör 10 65.000
07.01.2026 Marmara Can Dizüstü 2 64.000
… … … … … …

Tablo kullanmak, formüllerde Satislar[Tutar] gibi okunaklı yapılandırılmış başvurular yazmanızı sağlar ve tabloya satır eklendiğinde formüller otomatik genişler.

XLOOKUP (ÇAPRAZARA)

DÜŞEYARA’nın (VLOOKUP) bilinen sorunlarını çözer: sola doğru arama yapamama, sütun numarasına bağımlılık ve varsayılan yaklaşık eşleşme.

=ÇAPRAZARA(H2; Urunler[Kod]; Urunler[Fiyat]; "Bulunamadı")
=XLOOKUP(H2, Urunler[Kod], Urunler[Fiyat], "Not found")
  • Varsayılan olarak tam eşleşme yapar.
  • Dönüş sütunu arama sütununun solunda da olabilir.
  • Dördüncü bağımsız değişken, değer bulunamazsa gösterilecek metindir; ayrıca EĞERHATA’ya gerek kalmaz.
  • Dönüş aralığı olarak birden fazla sütun verirseniz tüm sütunları birlikte getirir.

Son eşleşmeyi bulmak: Bir müşterinin en son siparişini bulmak için arama modunu -1 yapın (sondan başa arama):

=ÇAPRAZARA("Ayşe"; Satislar[Temsilci]; Satislar[Tarih]; ; 0; -1)

FILTER (FİLTRE)

Belirli koşula uyan tüm satırları getirir; sonuç kendiliğinden aşağıya taşar.

=FİLTRE(Satislar; Satislar[Bölge]="Marmara"; "Kayıt yok")

Birden fazla koşul için çarpma (VE) ve toplama (VEYA) kullanılır:

=FİLTRE(Satislar; (Satislar[Bölge]="Marmara")*(Satislar[Tutar]>50000))
=FİLTRE(Satislar; (Satislar[Ürün]="Dizüstü")+(Satislar[Ürün]="Tablet"))

UNIQUE (BENZERSİZ) ve SORT (SIRALA)

Bir sütundaki benzersiz değerleri alfabetik listelemek:

=SIRALA(BENZERSİZ(Satislar[Temsilci]))
=SORT(UNIQUE(Satislar[Temsilci]))

Bu formülü açılır liste (Veri Doğrulama) kaynağı olarak kullanmak için hücre başvurusunun sonuna # ekleyin: =$J$2#. Böylece listeye yeni temsilci eklendikçe açılır liste kendiliğinden güncellenir.

SORTBY (SIRALAÖLÇÜT)

Bir aralığı başka bir aralığa göre sıralar. Örneğin temsilcileri toplam satışa göre büyükten küçüğe:

=SIRALAÖLÇÜT(J2#; K2#; -1)

Dinamik özet tablo: Formülle rapor

Özet tablo (PivotTable) kullanmadan, kendiliğinden güncellenen bir rapor oluşturalım:

  1. J2 hücresine: =SIRALA(BENZERSİZ(Satislar[Temsilci]))
  2. K2 hücresine: =ETOPLA(Satislar[Tutar]; Satislar[Temsilci]; J2#)

J2# başvurusu sayesinde K sütunundaki formül de temsilci sayısı kadar satıra taşar. Yeni bir temsilci eklendiğinde rapor kendini günceller.

Microsoft 365’te bunun daha da kısa bir yolu var: GROUPBY ve PIVOTBY fonksiyonları (Türkçe sürümde adları farklı olabilir; formül yazarken otomatik tamamlama listesinden kontrol edin), gruplayıp toplamayı tek formülde yapar:

=GROUPBY(Satislar[Temsilci], Satislar[Tutar], SUM)

LET: Formüllere değişken eklemek

Uzun formüllerde aynı hesaplamayı tekrar tekrar yazmak hem okunabilirliği hem performansı düşürür. LET ile ara sonuçlara isim verirsiniz:

=LET(
  marmara; FİLTRE(Satislar[Tutar]; Satislar[Bölge]="Marmara");
  toplam; TOPLA(marmara);
  ortalama; ORTALAMA(marmara);
  "Toplam: " & METNEÇEVİR(toplam; "#.##0") & " | Ortalama: " & METNEÇEVİR(ortalama; "#.##0")
)

Formül çubuğunda Alt+Enter ile satır atlayarak formülleri okunur hale getirebilirsiniz.

LAMBDA: Kendi fonksiyonunuzu yazın

Sık kullandığınız bir hesaplamayı Ad Yöneticisi‘nde LAMBDA ile tanımlayarak kendi fonksiyonunuza dönüştürebilirsiniz. Örneğin KDV dahil fiyat:

  • Ad: KDVDAHIL
  • Başvuru: =LAMBDA(tutar; oran; tutar*(1+oran))

Artık herhangi bir hücrede =KDVDAHIL(B2; 20%) yazabilirsiniz.

Diğer kullanışlı yeni fonksiyonlar

Türkçe İngilizce Ne yapar?
SIRALI SEQUENCE Sayı dizisi üretir (=SIRALI(12) → 1-12)
METİNBÖL TEXTSPLIT Metni ayraçla sütun/satırlara böler
METİNÖNCESİ / METİNSONRASI TEXTBEFORE / TEXTAFTER Belirli bir karakterden önceki/sonraki metni alır
DÜŞEYYIĞ / YATAYYIĞ VSTACK / HSTACK Aralıkları alt alta / yan yana birleştirir
AL / BIRAK TAKE / DROP Bir dizinin ilk/son n satırını alır ya da atar
SÜTUNSEÇ CHOOSECOLS Belirli sütunları seçer

Örnek: Farklı sayfalardaki 12 aylık tabloları tek listede birleştirmek için:

=DÜŞEYYIĞ(Ocak!A2:F100; Şubat!A2:F100; Mart!A2:F100)

Sık karşılaşılan hatalar

  • #TAŞMA! (#SPILL!): Formülün sonucu taşacağı hücrelerde başka veri var. Hücreleri boşaltın.
  • Tablo içinde taşma: Dinamik dizi formülleri Excel tablolarının içinde taşamaz; sonucu tablo dışındaki bir alana yazın.
  • Eski sürüm uyumluluğu: Dosyayı Excel 2016 gibi eski sürümleri kullanan biriyle paylaşırsanız bu fonksiyonlar çalışmaz.

Sonuç

XLOOKUP, FİLTRE, BENZERSİZ ve LET’i öğrendiğinizde, eskiden yardımcı sütunlar, karmaşık iç içe EĞER’ler ve elle güncellenen raporlarla yaptığınız işlerin çoğunu tek formülle çözebilirsiniz. İlk adım olarak mevcut bir DÜŞEYARA’nızı ÇAPRAZARA’ya çevirin ve bir raporunuzu BENZERSİZ + ETOPLA ile dinamik hale getirin.