info@teknoedu.com
Yazılım

Git ve GitHub’a Başlangıç Rehberi: Sürüm Kontrolünü 20 Komutla Öğrenin

"proje_son_v2_gercekson.zip" dönemini kapatmanın zamanı geldi. Git'in temel kavramlarını, günlük kullanılan komutları, dal (branch) mantığını ve GitHub ile ekip çalışmasını sade bir dille ve örneklerle anlattık.

Git ve GitHub'a Başlangıç Rehberi: Sürüm Kontrolünü 20 Komutla Öğrenin

Bir projede “dün çalışıyordu, ne değişti?” sorusunu soran herkes sürüm kontrolüne ihtiyaç duyar. Git, dosyalarınızdaki her değişikliği kaydeden, gerektiğinde geçmişe dönmenizi ve başkalarıyla aynı proje üzerinde güvenle çalışmanızı sağlayan dağıtık bir sürüm kontrol sistemidir. GitHub ise Git depolarını barındıran ve ekip çalışmasını kolaylaştıran bir platformdur.

Git yalnızca yazılımcılar için değildir: Doküman, yapılandırma dosyası, PowerShell betikleri ya da bir web sitesinin kaynakları da Git ile yönetilebilir.

Temel kavramlar

Kavram Anlamı
Depo (repository) Projenin tüm dosyalarını ve geçmişini içeren klasör
Commit (kayıt) Belirli bir andaki değişikliklerin açıklamalı anlık görüntüsü
Hazırlık alanı (staging area) Bir sonraki commit’e girecek değişikliklerin seçildiği ara alan
Dal (branch) Ana çizgiden ayrılan bağımsız geliştirme hattı
Birleştirme (merge) Bir daldaki değişiklikleri başka bir dala aktarmak
Uzak depo (remote) GitHub gibi bir sunucudaki depo
Push / Pull Değişiklikleri uzak depoya göndermek / uzak depodan almak
Pull Request (PR) GitHub’da bir dalı ana dala birleştirmek için yapılan inceleme talebi

Git’te bir dosya üç durumdan birindedir: çalışma dizininde değiştirilmiş, hazırlık alanına eklenmiş ya da commit edilmiş.

Kurulum ve ilk ayarlar

Windows’ta en kolay yol:

winget install --id Git.Git -e

Ardından kimliğinizi tanımlayın (commit’lerde görünür):

git config --global user.name "Harun Güralp"
git config --global user.email "ornek@mail.com"
git config --global init.defaultBranch main

İlk depo

mkdir ilk-proje
cd ilk-proje
git init

Bir dosya oluşturup kaydedelim:

echo "# İlk Proje" > README.md
git status            # Değişiklikleri gösterir
git add README.md     # Hazırlık alanına ekler
git commit -m "README dosyası eklendi"
git log --oneline     # Geçmişi kısaca gösterir

Günlük kullanılan 20 komut

Komut Ne yapar?
git init Klasörü Git deposu yapar
git clone <url> Uzak bir depoyu bilgisayara kopyalar
git status Değişen ve hazırlanan dosyaları gösterir
git add <dosya> / git add . Değişiklikleri hazırlık alanına ekler
git commit -m "mesaj" Hazırlanan değişiklikleri kaydeder
git log --oneline --graph Geçmişi grafik halinde gösterir
git diff Henüz hazırlanmamış değişiklikleri gösterir
git diff --staged Hazırlanmış değişiklikleri gösterir
git branch Dalları listeler
git switch -c <dal> Yeni dal oluşturup ona geçer
git switch <dal> Dala geçer
git merge <dal> Belirtilen dalı mevcut dala birleştirir
git remote add origin <url> Uzak depo tanımlar
git push -u origin main Değişiklikleri uzak depoya gönderir
git pull Uzak depodaki değişiklikleri alır ve birleştirir
git fetch Uzak değişiklikleri indirir ama birleştirmez
git restore <dosya> Dosyadaki commit edilmemiş değişiklikleri geri alır
git restore --staged <dosya> Dosyayı hazırlık alanından çıkarır
git revert <commit> Bir commit’i geri alan yeni bir commit oluşturur
git stash / git stash pop Yarım kalan değişiklikleri geçici olarak saklar / geri getirir

Dallarla çalışmak

Dallar, ana kodu bozmadan yeni bir özellik üzerinde çalışmanızı sağlar.

git switch -c iletisim-formu     # Yeni dal
# ... dosyaları düzenleyin ...
git add .
git commit -m "İletişim formu eklendi"
git switch main                  # Ana dala dön
git merge iletisim-formu         # Değişiklikleri birleştir
git branch -d iletisim-formu     # Dalı sil

Çakışma (conflict) çözmek

Aynı dosyanın aynı satırı iki dalda farklı değiştirilmişse Git çakışma bildirir ve dosyada şu işaretleri görürsünüz:

<<<<<<< HEAD
Ana daldaki satır
=======
Diğer daldaki satır
>>>>>>> iletisim-formu

Doğru içeriği bırakıp işaretleri silin, ardından git add ve git commit ile birleştirmeyi tamamlayın. VS Code, çakışmaları görsel olarak çözmek için “Accept Current / Accept Incoming / Accept Both” düğmeleri sunar.

GitHub ile çalışmak

  1. GitHub’da yeni bir depo oluşturun (README eklemeden).
  2. Yerel deponuzu bağlayın ve gönderin:
git remote add origin https://github.com/kullanici/ilk-proje.git
git push -u origin main

Kimlik doğrulama için parola yerine GitHub CLI (gh auth login), Git Credential Manager ya da SSH anahtarı kullanılır. Windows için Git kurulumuyla gelen Git Credential Manager, tarayıcı üzerinden oturum açmanızı sağlar.

Pull Request iş akışı

Ekip çalışmasında doğrudan main dalına göndermek yerine:

  1. Yeni bir dal oluşturun ve değişikliklerinizi commit edin.
  2. Dalı GitHub’a gönderin: git push -u origin yeni-ozellik
  3. GitHub’da Pull Request açın; değişikliği açıklayın.
  4. Ekip arkadaşlarınız kodu inceler, yorum yapar.
  5. Otomatik testler (GitHub Actions) çalışır.
  6. Onaylandıktan sonra PR birleştirilir.

Bu yaklaşım hem kalite kontrolü sağlar hem de değişikliklerin neden yapıldığını belgelemiş olur.

.gitignore: Depoya girmemesi gerekenler

Proje kök dizinine .gitignore dosyası ekleyerek bazı dosyaları Git’in takibinden çıkarın:

# Bağımlılıklar
node_modules/
.venv/

# Derleme çıktıları
dist/
bin/
obj/

# Gizli bilgiler
.env
*.pfx

# İşletim sistemi dosyaları
.DS_Store
Thumbs.db

Kritik: Parolaları, API anahtarlarını ve bağlantı dizelerini asla depoya göndermeyin. Yanlışlıkla gönderdiyseniz, geçmişten silmek yetmez; o anahtarı hemen iptal edip yenileyin. GitHub’ın gizli bilgi tarama (secret scanning) özelliği bu tür hataları tespit etmeye yardımcı olur.

İyi commit mesajı yazmak

  • Kısa ve emir kipinde bir başlık: “Giriş sayfasına parola sıfırlama bağlantısı ekle”
  • Gerekirse boş satırdan sonra neden yapıldığını açıklayın.
  • Her commit tek bir mantıksal değişikliği içersin.

Kötü: düzeltmeler, asdf, son hali
İyi: Fatura tarih biçimi Türkçe yerel ayara göre düzeltildi

Görsel araçlar

Komut satırını öğrenmek uzun vadede en güçlü yoldur, ama başlangıçta görsel araçlar da yardımcı olur:

  • VS Code Kaynak Denetimi paneli
  • GitHub Desktop
  • GitKraken, Sourcetree

Sık yapılan hatalar ve kurtarma

Durum Çözüm
Son commit mesajında hata git commit --amend -m "Yeni mesaj" (henüz push edilmediyse)
Yanlış dosyayı hazırladım git restore --staged dosya
Bir dosyadaki değişiklikleri çöpe atmak istiyorum git restore dosya
Gönderilmiş bir commit’i geri almak git revert <commit-id> (geçmişi bozmadan)
“Her şeyi kaybettim” paniği git reflog ile son hareketleri görün; Git çok az şeyi gerçekten kaybeder

Sonuç

Git’in ilk haftası biraz yabancı gelebilir, ama status, add, commit, push, pull ve switch komutlarıyla günlük işlerin büyük kısmını yapabilirsiniz. Bir sonraki projenizi, hatta PowerShell betik klasörünüzü bir Git deposuna dönüştürün. Bir gün “geçen ay bu betik çalışıyordu” dediğinizde, geçmişin tek bir komut uzağınızda olduğunu göreceksiniz.