Dosya Sunucusu İzinleri: NTFS ve Paylaşım İzinleri, AGDLP Modeli ve Erişim Tabanlı Numaralandırma
"Herkes Tam Denetim" ile başlayıp kimin neye eriştiği bilinmeyen bir paylaşıma dönüşen dosya sunucuları çok tanıdık. NTFS ve paylaşım izinlerini, AGDLP grup modelini ve erişim tabanlı numaralandırmayı uygulamalı anlattık.

Windows Server üzerindeki dosya sunucusu, pek çok kurumda hâlâ en çok kullanılan hizmettir. Okulda öğretmen klasörleri, muhasebede yıllık dosyalar, insan kaynaklarında personel belgeleri genellikle bir \\sunucu\paylasim yolunun altında yaşar. Sorun şu ki izinler çoğu zaman “o gün kim istediyse ona verildi” mantığıyla birikir. Birkaç yıl sonra kimsenin kimin neye eriştiğini bilmediği bir yapı ortaya çıkar.
Bu yazıda dosya sunucusu izinlerini baştan doğru kurmak ve mevcut bir yapıyı toparlamak için gereken temel kavramları ve pratik adımları ele alıyoruz.
İki katmanlı izin sistemi: Paylaşım ve NTFS
Ağ üzerinden bir klasöre erişen kullanıcı iki ayrı izin kontrolünden geçer:
| Katman | Nerede ayarlanır | Ne zaman geçerli | Ayrıntı düzeyi |
|---|---|---|---|
| Paylaşım izni | Klasör Özellikleri > Paylaşım > Gelişmiş Paylaşım | Yalnızca ağ üzerinden erişimde | Okuma, Değiştirme, Tam Denetim |
| NTFS izni | Klasör Özellikleri > Güvenlik | Hem yerel hem ağ erişiminde | Ayrıntılı (Listele, Yaz, Sil, İzinleri değiştir vb.) |
Ağdan erişimde iki katmandan daha kısıtlayıcı olan geçerli olur. Örneğin paylaşım izni “Değiştirme”, NTFS izni “Okuma” ise kullanıcı yalnızca okuyabilir.
Bu yüzden yaygın ve önerilen yaklaşım şudur:
- Paylaşım izinlerini geniş tutun (ör. Authenticated Users: Değiştirme ya da yöneticiler için Tam Denetim).
- Gerçek erişim denetimini NTFS izinleriyle yapın.
Böylece izinleri tek bir yerde yönetirsiniz ve “neden yazamıyorum?” sorusunun cevabını iki ayrı ekranda aramazsınız.
Not: “Everyone: Tam Denetim” paylaşım izni teknik olarak çalışır ama denetimlerde ve güvenlik taramalarında sürekli uyarı üretir. Authenticated Users kullanmak daha temiz bir tercihtir.
Kullanıcıya değil gruba izin verin: AGDLP
Bir klasöre tek tek kullanıcı eklemek, en hızlı biçimde karmaşaya giden yoldur. Microsoft’un uzun süredir önerdiği AGDLP modeli bu sorunu çözer:
- Accounts (Hesaplar), Global gruplara üye yapılır (rol grupları: “Muhasebe Personeli”, “Matematik Öğretmenleri”).
- Global gruplar, Domain Local gruplara üye yapılır (kaynak grupları: “FS_Muhasebe_RW”, “FS_Muhasebe_R”).
- Permissions (İzinler) yalnızca domain local gruplara verilir.
Pratikte şöyle görünür:
Ayşe Yılmaz ──► GG_Muhasebe ──► DL_FS_Muhasebe_Degistir ──► D:\Paylasimlar\Muhasebe (Değiştirme)
Mehmet Kaya ──► GG_Yonetim ──► DL_FS_Muhasebe_Oku ──► D:\Paylasimlar\Muhasebe (Okuma)
Bu modelin faydaları:
- Yeni bir çalışan geldiğinde yalnızca rol grubuna eklenir; klasör ACL’lerine dokunulmaz.
- “Muhasebe klasörüne kimler yazabilir?” sorusunun cevabı tek bir grubun üyeliğine bakmaktır.
- ACL’ler kısa ve okunur kalır, izin devralma işlemleri hızlanır.
Küçük ortamlarda iki katmanlı grup yapısı fazla gelebilir. Yine de en azından “izinleri kullanıcılara değil gruplara ver” kuralından vazgeçmeyin.
Klasör yapısı ve devralma
İyi bir izin tasarımı, iyi bir klasör yapısıyla başlar. Genel kural: izinler üst seviyelerde farklılaşsın, alt seviyelerde devralınsın.
D:\Paylasimlar
├── Ortak (Tüm personel: Değiştirme)
├── Muhasebe (Muhasebe: Değiştirme, Yönetim: Okuma)
├── InsanKaynaklari (İK: Değiştirme)
└── Arsiv (Herkes: Okuma, BT: Tam Denetim)
Derinlerdeki tek bir alt klasöre özel izin vermek gerektiğinde devralmayı kırmak cazip gelir. Bunu ne kadar az yaparsanız yapı o kadar anlaşılır kalır. Sık sık devralma kırma ihtiyacı doğuyorsa, klasör yapısını yeniden düşünmenin zamanı gelmiş demektir.
Kök klasör için dikkat edilecekler
Paylaşımların kök klasöründe genellikle şunlar yer alır:
- SYSTEM ve Administrators: Tam Denetim
- CREATOR OWNER: Yalnızca alt klasörler ve dosyalar için Tam Denetim (gerekiyorsa)
- Kaynak grupları: Gerekli izinler
Kullanıcıların kök klasörde yeni klasör oluşturabilmesini istemiyorsanız, kaynak gruplarına kökte yalnızca “Bu klasör” için Okuma/Listeleme verip alt klasörlerde Değiştirme verin.
Değiştirme mi, Tam Denetim mi?
Son kullanıcılara neredeyse hiçbir zaman Tam Denetim vermeyin. Tam Denetim, “İzinleri değiştir” ve “Sahipliği al” yetkilerini de içerir. Bir kullanıcı bu yetkiyle klasörün izinlerini kendi isteğine göre düzenleyebilir, hatta diğerlerini dışarıda bırakabilir.
Günlük çalışma için Değiştirme (Modify) yeterlidir: okuma, yazma, oluşturma ve silme işlemlerini kapsar.
Erişim tabanlı numaralandırma (ABE)
Kullanıcıların erişemedikleri klasörleri görmesi hem kafa karıştırır hem de gereksiz bilgi sızdırır (“Demek bir ‘İşten Çıkarmalar’ klasörü var…”). Access-Based Enumeration etkinleştirildiğinde kullanıcı yalnızca okuma iznine sahip olduğu klasörleri listede görür.
Sunucu Yöneticisi’nde Dosya ve Depolama Hizmetleri > Paylaşımlar bölümünden paylaşımın özelliklerine girip ayarlar kısmından etkinleştirebilirsiniz. PowerShell ile:
# Yeni paylaşımı ABE açık olarak oluşturma
New-SmbShare -Name "Muhasebe" -Path "D:\Paylasimlar\Muhasebe" `
-ChangeAccess "OKUL\Authenticated Users" `
-FullAccess "OKUL\Domain Admins" `
-FolderEnumerationMode AccessBased
# Mevcut paylaşımda ABE'yi açma
Set-SmbShare -Name "Ortak" -FolderEnumerationMode AccessBased -Force
İzinleri komut satırından incelemek ve yedeklemek
Büyük bir yapıyı denetlerken grafik arayüz yavaş kalır. icacls ve PowerShell bu iş için idealdir:
# Bir klasörün ACL'ini okunur biçimde görmek
Get-Acl "D:\Paylasimlar\Muhasebe" | Select-Object -ExpandProperty Access |
Format-Table IdentityReference, FileSystemRights, AccessControlType, IsInherited -AutoSize
# Değişiklik öncesi tüm ACL'leri dosyaya yedeklemek
icacls "D:\Paylasimlar" /save C:\Yedek\acl-yedek.txt /t /c
# Gerekirse geri yüklemek (üst klasör yolu verilir)
icacls "D:\" /restore C:\Yedek\acl-yedek.txt
Toplu izin değişikliği yapmadan önce mutlaka icacls /save ile yedek alın. Yanlış bir devralma işlemi binlerce klasörün iznini saniyeler içinde bozabilir.
Etkin erişimi kontrol etmek
Bir kullanıcının belirli bir klasörde gerçekte ne yapabildiğini görmek için klasör özelliklerinde Güvenlik > Gelişmiş > Etkin Erişim sekmesini kullanın. Kullanıcıyı seçtiğinizde hem grup üyeliklerini hem de paylaşım izinlerini hesaba katarak sonuç verir.
Sık yapılan hatalar
- Kullanıcıları doğrudan ACL’e eklemek: Çalışan ayrıldığında ACL’de çözümlenemeyen SID’ler kalır.
- Herkese Tam Denetim: Kullanıcılar izinleri değiştirebilir, fidye yazılımı riski büyür.
- Grup üyeliği değişikliğinin hemen etkili olmasını beklemek: Kullanıcının yeni grubunu kullanabilmesi için oturumu kapatıp açması (ya da yeni bir Kerberos bileti alması) gerekir.
- Paylaşımın içinde paylaşım: İç içe paylaşımlar izin hesaplamasını zorlaştırır. Tek bir kök paylaşım ve altında NTFS ile ayrışan klasörler daha yönetilebilirdir.
- Belgelememek: Hangi grubun hangi klasöre neden yetkili olduğunu basit bir tabloda tutmak, denetimlerde günler kazandırır.
Kontrol listesi
- Paylaşım izinleri geniş, gerçek yetkilendirme NTFS’te
- İzinler yalnızca gruplara verilmiş
- Son kullanıcılarda Tam Denetim yok
- ABE etkin
- ACL yedeği alınmış
- İzin matrisi belgelenmiş
Sonuç
Dosya sunucusu izinleri ilk gün birkaç dakikalık iş gibi görünür, ama yanlış kurulduğunda yıllarca peşinizi bırakmaz. Paylaşım iznini geniş, NTFS iznini dar tutmak, izinleri gruplara vermek, Tam Denetimi yöneticilere ayırmak ve ABE ile görünürlüğü sınırlamak; düzenli, denetlenebilir ve güvenli bir dosya sunucusunun temelidir. Mevcut bir yapıyı toparlıyorsanız işe ACL yedeği alarak ve en üst seviye klasörlerden başlayarak ilerleyin.


