info@teknoedu.com
Yazılım

CSS Grid Rehberi: İki Boyutlu Sayfa Düzenlerini Kolayca Kurun

CSS Grid ile satır ve sütunları aynı anda kontrol ederek dergi tadında sayfa düzenleri kurabilirsiniz. fr birimi, repeat, minmax, grid alanları ve medya sorgusuz duyarlı ızgaraları örneklerle öğrenin.

CSS Grid Rehberi: İki Boyutlu Sayfa Düzenlerini Kolayca Kurun

Flexbox tek bir yönde (satır ya da sütun) dizilim için harikadır; ancak bir sayfanın genel iskeletini ya da fotoğraf galerisi gibi hem satır hem sütun olarak düzenlenmesi gereken yapıları kurarken CSS Grid çok daha güçlü bir araçtır. Grid, iki boyutlu bir ızgara tanımlayıp öğeleri bu ızgaranın hücrelerine yerleştirmenizi sağlar. Bu yazıda Grid’in temel kavramlarını, en çok kullanılan özelliklerini ve gerçek hayattan düzen örneklerini ele alıyoruz.

Grid’in temel kavramları

  • Grid kapsayıcı: display: grid verilen öğe.
  • Grid öğeleri: Kapsayıcının doğrudan çocukları.
  • Izgara çizgileri (grid lines): Satır ve sütunları ayıran numaralı çizgiler. Üç sütunlu bir ızgarada 4 dikey çizgi vardır.
  • İz (track): Bir satır veya sütun.
  • Hücre (cell): Bir satır ile bir sütunun kesiştiği alan.
  • Alan (area): Bir veya birden çok hücreden oluşan dikdörtgen bölge.

İlk ızgara

<div class="izgara">
  <div>1</div><div>2</div><div>3</div>
  <div>4</div><div>5</div><div>6</div>
</div>
.izgara {
  display: grid;
  grid-template-columns: 200px 1fr 1fr;
  gap: 1rem;
}

Bu kodla ilk sütun sabit 200 piksel, kalan iki sütun ise kalan alanı eşit paylaşan üç sütunlu bir ızgara elde edersiniz. Satırlar otomatik oluşturulur.

fr birimi: Kalan alanın kesri

fr (fraction) birimi Grid’e özgüdür ve kalan boş alanın payını ifade eder:

grid-template-columns: 1fr 2fr 1fr;

Burada orta sütun, yan sütunların iki katı genişliğe sahip olur. Yüzde kullanmaya göre avantajı, gap boşluklarını otomatik hesaba katmasıdır; 33.33% gibi hesaplarla ve taşmalarla uğraşmazsınız.

repeat ve minmax fonksiyonları

Aynı sütunu tekrar tekrar yazmak yerine repeat() kullanılır:

grid-template-columns: repeat(4, 1fr); /* 4 eşit sütun */

minmax(min, max) ise bir izin alabileceği en küçük ve en büyük boyutu tanımlar:

grid-template-columns: repeat(3, minmax(200px, 1fr));

Medya sorgusu olmadan duyarlı ızgara

Grid’in en sevilen tekniği şudur:

.galeri {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(220px, 1fr));
  gap: 1rem;
}

Bu tek satır şunu söyler: “Her biri en az 220 piksel olan sütunlardan sığabildiği kadar oluştur, kalan alanı onlara eşit dağıt.” Geniş ekranda 5 sütun, tablette 3, telefonda 1 sütun kendiliğinden oluşur; hiçbir medya sorgusu yazmanıza gerek kalmaz.

auto-fit ile auto-fill arasındaki fark yalnızca öğe sayısı az olduğunda görünür: auto-fill boş sütunları korur, auto-fit ise boş sütunları daraltır ve mevcut öğelerin genişleyerek tüm satırı doldurmasını sağlar.

Öğeleri çizgi numaralarıyla yerleştirmek

Bir öğenin birden çok hücreye yayılmasını istediğinizde çizgi numaralarını veya span anahtar kelimesini kullanırsınız:

.one-cikan {
  grid-column: 1 / 3;  /* 1. çizgiden 3. çizgiye: 2 sütun kaplar */
  grid-row: span 2;    /* 2 satır kaplar */
}
.tam-genislik {
  grid-column: 1 / -1; /* ilk çizgiden son çizgiye */
}

-1 son çizgiyi ifade eder; sütun sayısı değişse bile öğenin tüm genişliği kaplamasını sağlar.

grid-template-areas: Düzeni görsel olarak yazmak

Grid’in en okunabilir özelliği, sayfa düzenini adeta bir harita gibi yazabilmenizdir:

<div class="sayfa">
  <header>Başlık</header>
  <nav>Menü</nav>
  <main>İçerik</main>
  <aside>Kenar çubuğu</aside>
  <footer>Alt bilgi</footer>
</div>
.sayfa {
  display: grid;
  grid-template-columns: 200px 1fr 250px;
  grid-template-rows: auto 1fr auto;
  grid-template-areas:
    "header header header"
    "nav    main   aside"
    "footer footer footer";
  min-height: 100vh;
  gap: 1rem;
}
header { grid-area: header; }
nav    { grid-area: nav; }
main   { grid-area: main; }
aside  { grid-area: aside; }
footer { grid-area: footer; }

Mobil görünüm için yalnızca alan haritasını değiştirmeniz yeterlidir:

@media (max-width: 768px) {
  .sayfa {
    grid-template-columns: 1fr;
    grid-template-areas:
      "header"
      "nav"
      "main"
      "aside"
      "footer";
  }
}

HTML’e hiç dokunmadan tüm sayfa düzeni tek sütuna dönüştü. Boş bırakmak istediğiniz bir hücre için alan haritasında nokta (.) kullanabilirsiniz.

Hizalama özellikleri

Grid’de hizalama iki düzeydedir:

Özellik Etki alanı
justify-items / align-items Tüm öğelerin kendi hücresi içindeki yatay/dikey konumu
justify-self / align-self Tek bir öğenin kendi hücresindeki konumu
justify-content / align-content Izgaranın tamamının kapsayıcı içindeki konumu
place-items align-items ve justify-items için kısa yazım

Örneğin bir öğeyi hücresinde tam ortalamak için kapsayıcıya place-items: center; yazmak yeterlidir.

Örtük ızgara: grid-auto-rows ve grid-auto-flow

Tanımladığınızdan fazla öğe olduğunda Grid yeni satırları otomatik oluşturur. Bu satırların boyutunu grid-auto-rows ile belirleyebilirsiniz:

.galeri {
  grid-auto-rows: minmax(150px, auto);
}

grid-auto-flow: dense ise farklı boyutlu öğeler arasında oluşan boşlukları, sonraki küçük öğelerle doldurmaya çalışır. Galeri gibi sıranın önemsiz olduğu yerlerde işe yarar; ancak görsel sıra HTML sırasından farklılaşabileceği için içerik sırasının anlamlı olduğu yerlerde kaçınılmalıdır.

Pratik örnek: Haber kartı düzeni

.haberler {
  display: grid;
  grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(260px, 1fr));
  gap: 1.5rem;
}
.haberler .manset {
  grid-column: 1 / -1;
}
@media (min-width: 900px) {
  .haberler .manset {
    grid-column: span 2;
    grid-row: span 2;
  }
}

Mobilde manşet tam genişlikte, geniş ekranda ise iki sütun ve iki satır kaplayan büyük bir kart hâline gelir.

Sık yapılan hatalar

  • Torun öğelerin ızgaraya katılmasını beklemek: Yalnızca doğrudan çocuklar grid öğesidir. İç içe yapılarda alt öğeyi de grid yapmanız ya da subgrid kullanmanız gerekir (subgrid güncel tarayıcıların tamamında desteklenmektedir).
  • Çizgi ile hücre numarasını karıştırmak: 3 sütun = 4 çizgi. grid-column: 1 / 3 iki sütun kaplar.
  • Alan haritasında dikdörtgen olmayan şekil: grid-template-areas içinde bir alan L şeklinde olamaz; geçersiz harita tümüyle yok sayılır.
  • Her şeyi Grid ile yapmaya çalışmak: Tek satırlık bir buton grubu için Flexbox daha doğal bir çözümdür.

Geliştirici araçlarında Grid’i görmek

Chrome, Edge ve Firefox’un geliştirici araçları, grid kapsayıcıların yanında bir “grid” rozeti gösterir. Rozeti açtığınızda çizgi numaraları, alan adları ve boşluklar sayfa üzerine çizilir. Grid öğrenirken bu katmanı açık tutmak, “öğem neden orada?” sorusunu saniyeler içinde yanıtlar.

Sonuç

CSS Grid, sayfa iskeletinden galeriye kadar iki boyutlu tüm düzenleri az kodla, okunabilir şekilde kurmanızı sağlar. fr birimi, repeat(auto-fit, minmax(...)) kalıbı ve grid-template-areas ile çoğu duyarlı tasarım ihtiyacını tek başına karşılayabilirsiniz. Grid’i iskelet için, Flexbox’ı bileşen içleri için kullandığınızda modern CSS’in tüm gücünden yararlanmış olursunuz.