Windows Server DHCP Sunucusu Kurulumu: Kapsam, Seçenekler, Rezervasyon ve Dışlamalar
Yüzlerce cihaza elle IP vermek yerine işi DHCP sunucusuna bırakın. Windows Server'da DHCP rolünü kurmayı, yetkilendirmeyi, kapsam ve seçenekleri, rezervasyonları ve VLAN'larda DHCP aktarıcısını adım adım anlattık.

Bir okulda ya da ofiste onlarca bilgisayar, yazıcı, akıllı tahta, telefon ve kablosuz cihaz ağa bağlanır. Her birine elle IP adresi, ağ geçidi ve DNS bilgisi yazmak hem zaman kaybıdır hem de çakışmalara davetiye çıkarır. DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) bu işi otomatikleştirir. Windows Server’daki DHCP rolü, Active Directory ve DNS ile tümleşik çalıştığı için kurumsal ağlarda en yaygın tercihlerden biridir.
Bu yazıda DHCP rolünü kurmaktan, kapsam tasarımına, rezervasyonlardan, VLAN’lı ağlarda aktarıcı kullanımına kadar temel her şeyi ele alıyoruz.
DHCP nasıl çalışır?
Bir istemci ağa bağlandığında dört adımlık bir konuşma gerçekleşir (kısaca DORA):
- Discover: İstemci yayın (broadcast) mesajıyla “Burada DHCP sunucusu var mı?” diye sorar.
- Offer: Sunucu boşta bir IP adresi teklif eder.
- Request: İstemci teklifi kabul ettiğini bildirir.
- Acknowledge: Sunucu adresi ve ayarları onaylar; kira (lease) başlar.
Kira süresinin yarısı dolduğunda istemci aynı sunucudan yenileme ister. Sunucu ulaşılamaz durumdaysa istemci adresini kira bitene kadar kullanmaya devam eder.
Temel kavramlar
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Kapsam (scope) | Bir alt ağ için dağıtılacak IP aralığı |
| Dışlama (exclusion) | Kapsam içinde dağıtılmayacak adresler (sunucular, yazıcılar) |
| Rezervasyon | Belirli bir MAC adresine her zaman aynı IP’nin verilmesi |
| Kira süresi | Adresin istemcide ne kadar süre geçerli olduğu |
| Seçenekler (options) | Ağ geçidi (003), DNS sunucuları (006), DNS etki alanı adı (015) gibi ek ayarlar |
| Yetkilendirme | DHCP sunucusunun AD’de “izinli” olarak kaydedilmesi |
Rolün kurulumu ve yetkilendirme
Install-WindowsFeature -Name DHCP -IncludeManagementTools
Kurulumdan sonra iki işlem gerekir: güvenlik gruplarının oluşturulması ve sunucunun AD’de yetkilendirilmesi. Sunucu Yöneticisi’ndeki uyarı bayrağından “DHCP yapılandırmasını tamamla” sihirbazı ile yapılabilir ya da PowerShell ile:
# DHCP Administrators ve DHCP Users yerel gruplarını oluştur
Add-DhcpServerSecurityGroup
Restart-Service -Name DHCPServer
# Sunucuyu Active Directory'de yetkilendir
Add-DhcpServerInDC -DnsName "dhcp01.okul.local" -IPAddress 192.168.10.5
# Yetkili sunucuları listele
Get-DhcpServerInDC
Neden yetkilendirme? Etki alanına katılmış bir Windows DHCP sunucusu, AD’de yetkili değilse adres dağıtmaz. Bu, birinin yanlışlıkla kurduğu sunucunun ağı bozmasını önleyen bir güvenliktir. Ancak ev tipi modemler veya Linux tabanlı cihazlar bu kontrole tabi değildir; onlara karşı anahtarlarda “DHCP snooping” özelliğini kullanmak gerekir.
Kapsam tasarımı
Örnek bir senaryo: Öğretmen ağı 192.168.20.0/24.
| Aralık | Kullanım |
|---|---|
| 192.168.20.1 | Ağ geçidi (yönlendirici veya L3 anahtar) |
| 192.168.20.2 – 192.168.20.30 | Sabit adresli cihazlar (dışlama) |
| 192.168.20.31 – 192.168.20.250 | DHCP havuzu |
| 192.168.20.251 – 192.168.20.254 | Yedek |
# Kapsam oluşturma
Add-DhcpServerv4Scope -Name "Ogretmen-VLAN20" -StartRange 192.168.20.2 -EndRange 192.168.20.250 `
-SubnetMask 255.255.255.0 -LeaseDuration 1.00:00:00 -State Active
# Dışlama aralığı
Add-DhcpServerv4ExclusionRange -ScopeId 192.168.20.0 -StartRange 192.168.20.2 -EndRange 192.168.20.30
# Kapsam seçenekleri: ağ geçidi, DNS sunucuları, etki alanı adı
Set-DhcpServerv4OptionValue -ScopeId 192.168.20.0 -Router 192.168.20.1 `
-DnsServer 192.168.10.10,192.168.10.11 -DnsDomain "okul.local"
-DnsServer parametresi verilen adreslerin gerçekten DNS sunucusu olup olmadığını doğrulamaya çalışır; sunucular yanıt vermiyorsa komut hata verebilir. Bu durumda önce DNS sunucularına erişimi kontrol edin.
Kira süresi ne olmalı?
- Masaüstü bilgisayarların olduğu sabit ağlar: 1-8 gün makul.
- Misafir ve kablosuz ağlar: Cihaz sirkülasyonu yüksek olduğu için 1-8 saat gibi kısa süreler havuzun dolmasını önler.
- Öğrenci ağı (laboratuvar): Ders saatleri ve cihaz sayısına göre 1 gün civarı.
Sunucu ve kapsam düzeyinde seçenekler
Tüm kapsamlarda aynı olan seçenekleri (ör. DNS sunucuları, etki alanı adı) sunucu düzeyinde tanımlarsanız her kapsamda tekrar yazmanız gerekmez:
Set-DhcpServerv4OptionValue -DnsServer 192.168.10.10,192.168.10.11 -DnsDomain "okul.local"
Kapsam düzeyindeki ayar, sunucu düzeyini geçersiz kılar. Ağ geçidi her alt ağda farklı olduğu için kapsam düzeyinde kalmalıdır.
Rezervasyonlar
Yazıcılar, ağ kameraları veya erişim noktaları gibi cihazların adresinin değişmemesi gerekir. Bunlara cihaz üzerinde statik IP yazmak yerine DHCP rezervasyonu kullanmak, tüm adreslemeyi tek yerden yönetmenizi sağlar.
Add-DhcpServerv4Reservation -ScopeId 192.168.20.0 -IPAddress 192.168.20.40 `
-ClientId "00-15-5D-0A-1B-2C" -Name "Yazici-OgretmenOdasi" -Description "Kat 2 renkli yazıcı"
# Mevcut kiraları görüntüleme ve kirayı rezervasyona dönüştürme
Get-DhcpServerv4Lease -ScopeId 192.168.20.0 | Where-Object HostName -like "*yazici*"
Get-DhcpServerv4Lease -IPAddress 192.168.20.77 | Add-DhcpServerv4Reservation
İpucu: Rezervasyon yaptığınız adresin dışlama aralığında olmasına gerek yoktur; rezervasyon kapsam içindeki herhangi bir adres için yapılabilir.
VLAN’lı ağlarda DHCP aktarıcısı
DHCP Discover mesajı bir yayındır ve yönlendiricileri geçmez. Birden fazla VLAN’ınız varsa ve DHCP sunucusu yalnızca sunucu VLAN’ındaysa, diğer VLAN’lardaki istemcilerin isteklerini sunucuya taşıyacak bir DHCP aktarıcısı (relay) gerekir. Bu genellikle VLAN’lar arası yönlendirmeyi yapan L3 anahtar veya güvenlik duvarında ayarlanır. Cisco tarzı cihazlarda bu ayar çoğunlukla ip helper-address olarak adlandırılır; diğer üreticilerde “DHCP relay” menüsünde bulunur.
Aktarıcı, isteği gönderirken geldiği arayüzün IP adresini pakete ekler; Windows DHCP sunucusu da bu adrese bakarak doğru kapsamdan adres verir. Bu yüzden her VLAN için ayrı bir kapsam oluşturmanız gerekir.
DNS ile tümleşme
DHCP sunucusu, istemciler adına DNS kayıtlarını güncelleyebilir. Kapsam veya sunucu özelliklerindeki DNS sekmesinden dinamik güncelleme davranışı ayarlanır. Bu ayarlar, DNS’teki eskime/temizleme ayarlarıyla uyumlu olmalıdır.
Set-DhcpServerv4DnsSetting -ScopeId 192.168.20.0 -DynamicUpdates Always -DeleteDnsRROnLeaseExpiry $true
İzleme ve sorun giderme
# Kapsam doluluk istatistikleri
Get-DhcpServerv4ScopeStatistics | Format-Table ScopeId, Free, InUse, PercentageInUse
# Sunucu ayarlarını yedekleme
Export-DhcpServer -ComputerName dhcp01 -File C:\Yedek\dhcp-yedek.xml -Leases
İstemci tarafında ipconfig /release ve ipconfig /renew komutları ile adres yenilenir. 169.254.x.x ile başlayan bir adres görüyorsanız istemci hiçbir DHCP sunucusundan yanıt alamamıştır; aktarıcı ayarı, VLAN yapılandırması veya kapsamın dolu olması ilk kontrol edilecek noktalardır.
Sık yapılan hatalar
- Kapsamın %100’e yaklaşması ve yeni cihazların adres alamaması
- Ağda unutulmuş bir modemin ikinci DHCP sunucusu gibi davranması
- Aktarıcı tanımlanmadığı için yeni açılan VLAN’da kimsenin adres alamaması
- Rezervasyon yerine cihaz üzerinde statik IP verip aynı adresin havuzda da kalması
Sonuç
İyi tasarlanmış bir DHCP yapısı; düzenli kapsamlar, mantıklı kira süreleri, belgelenmiş rezervasyonlar ve doğru aktarıcı ayarlarından oluşur. Tek bir DHCP sunucusu ise kritik bir tek hata noktasıdır. Bu yüzden bir sonraki adım olarak DHCP yük devretme (failover) yapılandırmasını kurmanızı öneririm; böylece bir sunucu kapandığında ağınız adres dağıtmaya devam eder.


