Öğretmenler İçin Yapay Zekâ İstem (Prompt) Örnekleri: Kopyala-Uyarla Şablonları
Yapay zekâdan aldığınız cevabın kalitesi, yazdığınız istemin kalitesine bağlıdır. Öğretmenlerin her gün kullanabileceği, rol-bağlam-görev-biçim yapısına dayanan istem şablonlarını ve bunları nasıl iyileştireceğinizi anlatıyoruz.

Yapay zekâ sohbet araçlarını deneyen pek çok öğretmen aynı noktada hayal kırıklığı yaşıyor: “Bana 6. sınıf için kesirler etkinliği yaz” diye sorduğunda karşısına genel geçer, sınıfına uymayan, bazen de hatalı bir metin çıkıyor. Sorun çoğu zaman araçta değil, istemde (İngilizcesiyle prompt). Yapay zekâ, ona verdiğiniz bağlam kadar akıllı davranır.
Bu yazıda öğretmenlerin günlük işlerinde kullanabileceği, kopyalayıp kendi sınıfına uyarlayabileceği istem şablonlarını paylaşıyorum. Amaç sihirli kelimeler ezberlemek değil; iyi bir istemin hangi parçalardan oluştuğunu anlamak.
İyi bir istemin dört parçası
Etkili istemlerin neredeyse hepsinde şu dört öğe bulunur. Ben bunu kısaca RBGB diye aklımda tutuyorum:
| Parça | Soru | Örnek |
|---|---|---|
| Rol | Yapay zekâ kimin gibi düşünsün? | “Deneyimli bir ortaokul matematik öğretmeni olarak…” |
| Bağlam | Sınıf, düzey, ihtiyaç ne? | “28 kişilik 6. sınıf, kesirlerde toplama konusunda zorlanan 6 öğrenci var.” |
| Görev | Tam olarak ne istiyorsunuz? | “15 dakikalık bir ısınma etkinliği tasarla.” |
| Biçim | Çıktı nasıl görünsün? | “Tablo halinde; süre, malzeme, adımlar sütunlarıyla.” |
Bu dört parçadan biri eksik olduğunda yapay zekâ boşluğu kendi tahminiyle doldurur. Tahmin de genellikle “ortalama” bir sınıfa göre yapılır; yani sizin sınıfınıza değil.
İpucu: İsteminizin sonuna “Başlamadan önce eksik bilgi varsa bana soru sor.” cümlesini eklemek, çoğu aracın size netleştirici sorular yöneltmesini sağlar. Bu, ilk denemede daha isabetli sonuç almanın en kolay yoludur.
Ders hazırlığı için şablonlar
Ders akışı taslağı
Rol: Deneyimli bir [branş] öğretmenisin.
Bağlam: [sınıf düzeyi], [öğrenci sayısı] kişilik sınıf. Konu: [konu].
Öğrencilerin ön bilgisi: [kısaca yazın]. Sınıfta [akıllı tahta / laboratuvar / yok] var.
Görev: [süre] dakikalık bir ders akışı taslağı hazırla. Giriş, etkinlik ve
kapanış bölümleri olsun. Her bölümde öğretmenin ve öğrencinin ne yaptığını ayrı yaz.
Biçim: Tablo. Sütunlar: Süre | Öğretmen | Öğrenci | Materyal.
Kısıt: Kazanım ifadelerini ben ekleyeceğim, sen uydurma.
Son satırdaki kısıt önemli. Yapay zekâ resmî öğretim programındaki kazanım kodlarını bilmeyebilir ve “kulağa doğru gelen” ama gerçekte olmayan ifadeler üretebilir. Kazanımları siz verin.
Kavram yanılgısı avcısı
[Konu] konusunda [sınıf düzeyi] öğrencilerinde sık görülen 5 kavram yanılgısını listele.
Her biri için: yanılgının kısa açıklaması, öğrencinin bunu neden düşündüğü,
yanılgıyı ortaya çıkaracak tek bir tanı sorusu.
Bu istem, özellikle yeni bir konuya girmeden önce ön değerlendirme hazırlarken çok işe yarıyor. Çıktıyı alan bilginizle süzmeyi unutmayın.
Farklı düzeylerde aynı metin
Aşağıdaki metni üç düzeyde yeniden yaz:
1) Okuma güçlüğü yaşayan öğrenci için: kısa cümleler, temel kelimeler.
2) Sınıf düzeyi için: metnin özünü koru.
3) İleri düzey için: bir derinleştirme sorusu ve ek bir örnek ekle.
Bilimsel içeriği değiştirme. Metin: [yapıştırın]
Ölçme ve geri bildirim şablonları
Çeldiricisi anlamlı çoktan seçmeli sorular
[Konu] için [sınıf] düzeyinde 5 çoktan seçmeli soru yaz.
Her sorunun 4 seçeneği olsun. Yanlış seçenekler rastgele değil,
gerçek bir kavram yanılgısına dayansın; her çeldiricinin hangi yanılgıyı
yakaladığını parantez içinde belirt. Sonunda cevap anahtarını ver.
Çeldiricinin hangi yanılgıyı ölçtüğünü yazdırmak, soruyu kontrol etmenizi kolaylaştırır. Mantıksız bir eşleşme görürseniz soruyu atarsınız.
Geri bildirim cümlesi bankası
[Ödev türü] için öğrencilere yazılı geri bildirim veriyorum.
Şu ölçütlerin her biri için 3 güçlü yön cümlesi ve 3 gelişim önerisi cümlesi üret:
[ölçüt 1], [ölçüt 2], [ölçüt 3].
Dil: [sınıf düzeyine] uygun, cesaretlendirici ama net. Genel övgü ("Harika!") kullanma.
Burada öğrenci ödevini yapay zekâya yapıştırmıyoruz; yalnızca cümle bankası üretiyoruz. Bu yaklaşım hem kişisel veriyi korur hem de son kararı öğretmende bırakır.
Sınıf yönetimi ve iletişim şablonları
Veli bilgilendirme mesajı
Velilere [etkinlik/durum] hakkında bilgi veren bir mesaj taslağı yaz.
Uzunluk: en fazla 120 kelime. Ton: sıcak, resmî ama samimi.
İçermesi gerekenler: tarih [ ], velinin yapması gereken [ ], soru için iletişim yolu.
Öğrenci adı kullanma.
Sınıf kuralları için öğrenci dostu dil
Aşağıdaki sınıf kurallarını [yaş] yaşındaki öğrencilerin anlayacağı,
olumlu cümlelerle ("yapma" yerine "yap") yeniden yaz. Her kurala bir
kısa gerekçe ekle. Kurallar: [liste]
İstemi iyileştirmenin yolları
İlk çıktı nadiren mükemmeldir. Asıl verim, sohbeti sürdürerek çıktıyı rafine etmekten gelir. En çok kullandığım takip istemleri şunlar:
- “Bunu daha kısa yap; her madde en fazla bir cümle olsun.”
- “Bu etkinliği malzemesi olmayan bir sınıf için yeniden düzenle.”
- “2. adımda öğrenciler ne zorlanır? Buna göre öğretmen ipucu ekle.”
- “Bu soruların zorluk sırasını kolaydan zora doğru düzenle.”
- “Bu metindeki olgusal iddiaları listele; ben doğrulayacağım.”
Son istem özellikle değerli. Yapay zekânın ürettiği metindeki iddiaları ayrı bir liste olarak görmek, doğrulamanız gereken noktaları netleştirir.
Kendi istem kütüphanenizi oluşturun
İşe yarayan istemleri kaybetmeyin. OneNote, Word ya da basit bir metin dosyasında şu yapıda bir kütüphane tutun:
| Ad | Ne için | İstem | Notlar |
|---|---|---|---|
| Kavram yanılgısı | Ünite başı | … | Fen derslerinde çok iyi çalıştı |
| Üç düzeyli metin | Okuma | … | Edebi metinlerde üslubu bozuyor, dikkat |
Zümrenizle bu kütüphaneyi paylaşmak, okul genelinde ortak bir dil oluşturur ve yeni başlayan meslektaşlarınızın öğrenme süresini kısaltır.
Sık yapılan hatalar
- Öğrenci kişisel verisini paylaşmak: İsim, not, sağlık bilgisi, aile durumu gibi bilgileri istemlere yazmayın. Gerekiyorsa “Öğrenci A” gibi takma adlar kullanın ve kurumunuzun onayladığı araçları tercih edin.
- Tek seferde her şeyi istemek: “Ders planı, çalışma kâğıdı, sınav ve rubrik yaz” demek yerine işleri parçalara bölün. Her parçayı ayrı kontrol etmek daha kolaydır.
- Çıktıyı doğrulamadan kullanmak: Tarih, formül, kaynak ve alıntılarda yapay zekâ kendinden emin şekilde hata yapabilir.
- Aracın sınırlarını unutmak: Bazı araçların bilgi kesim tarihi vardır; güncel mevzuat veya program değişikliklerini bilmeyebilir.
- Biçimi belirtmemek: Tablo, madde listesi veya belirli bir uzunluk istemezseniz uzun ve dağınık metinler alırsınız.
Sonuç
İyi istem yazmak, iyi öğretmenliğin bir uzantısıdır: hedefi net koymak, bağlamı tanımlamak ve beklentiyi açıkça ifade etmek. Rol, bağlam, görev ve biçim parçalarını alışkanlık haline getirdiğinizde yapay zekâ size genel bir metin yerine sınıfınıza yakın bir taslak sunmaya başlar. Unutmayın: taslak yapay zekâdan, pedagojik karar sizden. Bu hafta yukarıdaki şablonlardan ikisini seçip kendi dersinize uyarlayın ve sonuçları zümrenizle paylaşın.


